Пәтер ұрылары құрбандарын қалай таңдайды?
Көпшіліктің пікіріне қарамастан, пәтер ұрлығы әрдайым аяқ астынан жасала бермейді. Кей жағдайда қылмыскерлер алдын ала ықтимал құрбандарын бақылап, тұрғындардың күн тәртібін зерттеп, пәтердің қорғалу деңгейін бағалайды.
— Қылмыскерлердің назарын ішінде ірі көлемдегі ақша, зергерлік бұйымдар және басқа да бағалы заттар сақталады деп болжайтын пәтерлер аударуы мүмкін, — деді Қостанай облысы Полиция департаменті Оңтүстік полиция бөлімінің криминалдық полиция бөлімшесінің бастығы Дамир Раисов.
Дегенмен, ұрлықтың аяқ астынан жасалатын жағдайлары да кездеседі. Кейде қылмыс жасауға кездейсоқ мүмкіндік жеткілікті: құлыпталмаған есік, ашық терезе немесе қараусыз қалдырылған кілттер.
Полиция тұрғындарға алдағы сапарлары туралы бөгде адамдарға айтпауды және кіреберістер мен пәтерлердің маңында жүрген күмәнді бейтаныс адамдарға назар аударуды ұсынады. Алайда олармен өз бетінше жанжалға түсуге болмайды.
Коммуналдық қызметкер болып танысу: есігіңізді кім қағуы мүмкін?
Дамир Раисовтың айтуынша, пәтерге заңсыз кірудің тағы бір тәсілі тұрғындардың сенімін пайдалануымен байланысты.
Телефон алаяқтары сияқты, ұрылар да өздерін коммуналдық және әлеуметтік қызметтердің, жөндеу ұйымдарының немесе басқа мекемелердің қызметкерлері ретінде таныстыруы мүмкін. Олар жабдықтарды тексеру, есептегіштердің көрсеткіштерін алу немесе жөндеу жұмыстарын жүргізу сылтауымен пәтерге кіруге тырысады.
— Әсіресе алдын ала ескертілмеген келушілерге сақтықпен қарау қажет. Егер бейтаныс адам есікті дереу ашуды талап етсе немесе келу мақсатын түсіндіруден бас тартса, мұндай жағдайға ерекше назар аударған жөн, — деп атап өтті ол.
Бұл ретте қызметтік куәліктің болуы адамның шынымен тиісті ұйымның қызметкері екенін толық дәлелдемейді. Мұндай жағдайда ресми телефон нөмірі арқылы коммуналдық немесе басқа қызмет ұйымына өзіңіз хабарласып, көрсетілген мекенжайға маман жіберілген-жіберілмегенін нақтылау қажет.
Демалыстан түскен фотосуреттер неге қауіпті болуы мүмкін?
Жиі кездесетін қателіктердің бірі — үйде ұзақ уақыт болмайтыны туралы ақпаратты әлеуметтік желілерде жариялау. Жағажайдан немесе тауға жасаған саяхаттан түскен фотосуреттер достардың ғана емес, арам пиғылды адамдардың да назарын аударуы мүмкін.
— Әлеуметтік желілерде алдағы демалыс, шетелге немесе ел ішіндегі саяхатқа шығу туралы жариялау арқылы адамдар пәтерінің белгілі бір уақыт бойы бос болатынын іс жүзінде хабарлайды. Мұндай жазбаларды достары мен туыстары ғана емес, бөгде пайдаланушылар да көруі мүмкін, — деп түсіндірді полиция қызметкері.
Тәуекелді азайту үшін полиция қызметкерлері демалыстан түсірілген фотосуреттер мен әсерлерді үйге оралғаннан кейін жариялауға кеңес береді. Қазіргі тілмен айтқанда, демалыстың әр сәтін өзіңіз үшін өткізіп, суреттерді кейін бөліскен дұрыс.
Сонымен қатар ұзақ уақытқа үйден кетер алдында сенімді туыстарыңыздан немесе көршілеріңізден пәтерді мезгіл-мезгіл тексеріп, пошта жәшігіндегі хаттарды алып тұруды сұраған жөн. Қосалқы кілттерді есік кілемшесінің астына, пошта жәшігіне немесе басқа да оңай табылатын жерлерге қалдыруға болмайды.
Бейнекамералар мен қымбат құлыптар пәтерді қорғай ала ма?
Мамандар тұрғын үй қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін бірнеше қорғаныс тәсілін қатар қолдануды ұсынады.
Ең алдымен, кіреберіс есік пен құлыптардың сенімділігіне көз жеткізу қажет. Әсіресе төменгі қабаттардағы пәтерлердің терезелері мен балкондарына ерекше назар аударған жөн.
Қосымша қауіпсіздікті күзет дабылы, бейнебақылау жүйесі және домофон қамтамасыз етеді.
Алайда заманауи техникалық құралдардың өзі ұрлық жасау ықтималдығын толығымен жоя алмайды. Олардың негізгі міндеті — қылмыскерлердің пәтерге кіруін қиындату және оқиға болған жағдайда мән-жайларды анықтауға көмектесу.
Көршілермен жақсы қарым-қатынаста болудың да маңызы зор. Үй иелері болмаған кезде пәтер маңындағы күмәнді әрекеттерді бірінші болып солар байқауы мүмкін.
Пәтер есігінің бұзылғанын байқасаңыз, не істеу керек?
Егер есік құлпының зақымданғанын, бұзу іздерін немесе пәтерге заңсыз кіргенін көрсететін басқа да белгілерді байқасаңыз, бірден ішке кірмеген жөн. Қылмыскер әлі де үйдің ішінде болуы мүмкін.
Мұндай жағдайда қауіпсіз жерге барып, 102 нөміріне хабарласу қажет.
Құқық қорғау органдарының қызметкерлері келгенге дейін есік тұтқасын, құлыпты және қылмыс іздері сақталуы мүмкін басқа да заттарды ұстамау ұсынылады.
Егер үй иесі пәтер ішінде ұрымен бетпе-бет кездессе, ең бастысы — қылмыскерді өз бетінше ұстауға тырыспау. Әсіресе ол қаруланған немесе агрессивті әрекет еткен жағдайда қауіпсіздікке басымдық беру керек. Мүмкіндік болса, үй-жайдан қауіпсіз шығып, полицияға күдіктінің сыртқы белгілері мен қай бағытқа кеткенін хабарлау қажет.
Бұзу іздері жоқ ұрлық: қылмыскерді табуға бола ма?
Дамир Раисовтың айтуынша, кейде пәтерден ақша, зергерлік бұйымдар немесе тұрмыстық техника жоғалғанымен, есік пен терезеде бұзу іздері болмайды. Тіпті тұрғындар жоғалған заттарды бірнеше күн өткен соң ғана байқауы мүмкін.
Алайда бұзу іздерінің болмауы ұрлықтың ашылмайтынын білдірмейді. Мұндай жағдайда полицияға мүмкіндігінше тез хабарласып, мүліктің қандай жағдайда жоғалғаны туралы толық ақпарат беру қажет.
Тергеу барысында құқық қорғау органдарының қызметкерлері бейнебақылау камераларындағы жазбаларды зерделеп, көршілер мен куәгерлерден жауап алып, пәтерге кіруге мүмкіндігі болған адамдар туралы мәліметтерді тексере алады.
Ұрланған мүлікке қатысты құжаттар, фотосуреттер, техниканың сериялық нөмірлері және жоғалған заттардың соңғы рет қашан өз орнында болғаны туралы ақпараттың маңызы зор.
Егер жәбірленушінің белгілі бір адамға қатысты күдігі болса, оның неден туындағанын түсіндіре отырып, бұл туралы полиция қызметкерлеріне хабарлаған жөн.
Полиция тұрғын үйді қылмыскерлерден толық қорғаудың әмбебап тәсілі жоқ екенін атап өтеді. Дегенмен, үй қауіпсіздігіне мұқият қарау, бейтаныс адамдарды тексеру және интернетте жеке ақпаратты жариялауда сақ болу пәтер ұрлығының қаупін азайтуға көмектеседі.
Айта кетейік, 2026 жылы пәтер ұрлығының саны азайған. Тіркелген деректер 25,4%-ға төмендеп, 1 100-ден 825 жағдайға дейін қысқарды.