«Жылыту орталығы» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі нұсқаулығы

«Жылыту орталығы»  жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі нұсқаулығы

Үштөбе қаласы

2023 жыл

1-тарау. Қолдану аумағы

 

1. Осы Нұсқаулық сыбайлас жемқорлық бағыттағы іс-әрекеттерге қатысты екенін анықтайды, сыбайлас жемқорлық сипаттағы жағдай туындаған жағдайда «Жылыту орталығы» ЖШС (бұдан әрі - Кәсіпорын) қызметкерлерінің іс-қимыл тәртібін белгілейді.
2. Осы құжат Кәсіпорынның барлық құрылымдық бөлімшелері мен лауазымды адамдарының танысуы және қолдануы үшін міндетті болып табылады.
3. Осы Нұсқаулықта келтірілген талаптар ең аз қажет болып табылады және нақты жағдай үшін толық және/немесе шектеуші ретінде қарастырылмауы тиіс.

 

2-тарау. Глоссарий

 

4. Нұсқаулықта пайдаланылатын негізгі ұғымдар мен қысқартулар:

• Сыбайлас жемқорлық - жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамдарға теңестірілген адамдардың, өз лауазымды адамдарының заңсыз пайдалануы (қызметтік) өкілеттіктерді және олармен байланысты мүмкіндіктерді жеке немесе делдалдар арқылы алу немесе алу мақсатында (мүліктік емес) игіліктер мен артықшылықтарды өзі не үшінші тұлғалар үшін сатып алу, сол сияқты осы адамдарды игіліктер мен артықшылықтарды беру жолымен сатып алу.
• Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл - сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілерінің өз өкілеттіктері шегінде сыбайлас жемқорлықтың алдын алу, оның ішінде қоғамда сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтау және жою жөніндегі, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды анықтау, жолын кесу, ашу және тергеу және олардың салдарын жою жөніндегі қызметі.
• Коммерциялық сатып алу - коммерциялық немесе өзге ұйымда басқару функцияларын орындайтын адамға ақшаны, бағалы қағаздарды немесе өзге де мүлікті заңсыз беру, сол сияқты оған өзінің қызмет бабын пайдаланғаны үшін, сондай-ақ сатып алуды жүзеге асыратын адамның мүддесі үшін қызмет бойынша жалпы қамқорлығы немесе қамқорлығы үшін мүліктік сипаттағы қызметтерді заңсыз көрсету.
• Лауазымды адам - мемлекеттік органдарда, квазимемлекеттік сектор субъектілерінде, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінде, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарында билік өкілінің функцияларын тұрақты, уақытша немесе арнайы өкілеттігі бойынша жүзеге асыратын не ұйымдық-өкімдік немесе әкімшілік-шаруашылық функцияларды орындайтын адам

 

 

• Мүдделер қақтығысы - жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамдардың, оларға теңестірілген адамдардың, лауазымды адамдардың жеке мүдделері мен олардың лауазымдық өкілеттіктері арасындағы қайшылық, бұл ретте аталған адамдардың жеке мүдделері олардың өз лауазымдық өкілеттіктерін тиісінше орындамауына әкеп соғуы мүмкін.
• Пара - мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адам не оған теңестірілген адам немесе жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адам не лауазымды адам, сол сияқты шет мемлекеттің немесе халықаралық ұйымның лауазымды адамы жеке өзі немесе делдал арқылы алатын ақша, бағалы қағаздар, өзге де мүлік, мүлікке құқықтар немесе мүліктік сипаттағы пайда.
• Пара қорқытып алу - адамның пара берушінің немесе оның атынан өкілдік ететін адамдардың заңды мүдделеріне нұқсан келтіруі мүмкін әрекеттер жасау қаупімен пара алуды не құқық қорғау мүдделері үшін зиянды салдарларды болдырмау мақсатында пара беруге мәжбүр болатын жағдайларды қасақана жасауды талап етуі.

 

3-тарау. Жалпы ережелер

 

5. Қазақстан Республикасында пара алу және беру жөнiндегi iс-әрекеттер заңға қайшы және Қылмыстық кодекс пен Әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы кодекстiң күшiне енедi.

Егер ақша, өзге де мүлік, материалдық қызметтер көрсету түріндегі мүліктік пайда лауазымды адамның туыстары мен жақындарына оның келісімімен берілсе не егер ол бұған қарсылық білдірмесе және өзінің қызметтік өкілеттіктерін пара берушінің пайдасына пайдаланса, лауазымды адамның іс-әрекетін пара алу деп саралаған жөн.

        ҚР қолданыстағы заңнамасына сәйкес ақшамен, бағалы қағаздармен және өзге де мүлікпен қатар, өтеусіз көрсетілетін, бірақ төленуге тиіс мүліктік сипаттағы пайда (туристік жолдамалар беру, пәтерді жөндеу, саяжай құрылысы және т.б.) пара және коммерциялық сатып алу нысанасы болуы мүмкін.

Мүліктік сипаттағы пайда деп, атап айтқанда, берілетін мүліктің, жекешелендірілетін объектілердің құнын төмендетуді, жалдау төлемдерін, банк несиелерін пайдаланғаны үшін пайыздық ставкаларды азайтуды түсіну керек.

6. 6. Пара алу және пара беру, егер әңгіме пара туралы болса, онда бір қылмыстық модельдің екі түпкілікті жағы пара алатын адам (пара алушы) және оны беретін адам (пара беруші) дегенді білдіреді.
7. Пара алу - ең қауiптi лауазымдық қылмыстардың бiрi, әсiресе, егер оны адамдар тобы жасаса немесе лауазымды адамның заңды немесе заңсыз iс-әрекеттерi (әрекетсiздiгi) үшiн артықшылықтар мен пайда алуы болып табылатын қорқытып алушылықпен қоса жүрсе.

 

 

8. Пара беру - лауазымды адамды заңды немесе заңсыз iс-әрекеттер (әрекетсiздiк) жасауға не берушiнiң пайдасына қандай да бiр артықшылықтар беруге, алуға көндiруге, оның iшiнде жалпы қорғаншылық немесе қызмет бабында жол беруге бағытталған қылмыс.
9. Пара заттары:

• заттар, ақша, оның ішінде: валюта, банк чектері және бағалы қағаздар, бағалы металдар мен тастардан жасалған бұйымдар, автомашиналар, тамақ өнімдері, бейне техника, тұрмыстық аспаптар және басқа тауарлар, пәтерлер, саяжайлар, қала сыртындағы үйлер, гараждар, жер учаскелері және басқа да жылжымайтын мүлік;
• пайдасы: емдеу, жөндеу және құрылыс жұмыстары, санаторий және туристік жолдамалар, шетелге сапарлар, ойын-сауық және басқа да шығындарды ақысыз немесе төмендетілген құнмен төлеу.
• Параның жалған нысаны - борышқа немесе жоқ борышты өтеу түрінде банк несиесі, төмендетілген бағамен сатып алынған тауарларға ақы төлеу, жоғары бағамен тауарларды сатып алу, парақорға, оның туыстарына жалақы төлеумен жалған еңбек шарттары жасасу, дос-жарандарға жеңілдікті кредит алу, дәрістер, мақалалар және кітаптар үшін қаламақы көтеру, казинодағы «кездейсоқ» ұтыс, қарызды кешіру, жалдау ақысын азайту, кредит бойынша пайыздық мөлшерлемені ұлғайту және т.б.

10. Мүдделер қақтығысын болдырмау немесе реттеу туралы шектеулерді, тыйымдар мен талаптарды, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды жасауға көндіру мақсатында өтініштер туралы жалдаушының (жұмыс берушінің) өкілін хабардар ету міндетін, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мақсатында белгіленген өзге де міндеттерді сақтау маңызды.

Кейбір сөздерді, сөздерді және ымдау-ишараларды айналасындағылар пара беру туралы өтініш (нышан) ретінде қабылдауы мүмкін екенін атап өткен жөн. Мұндай өрнектерге, мысалы:

• «Мәселені шешу қиын, бірақ мүмкін»;
• «Нанға рақмет айтпайсың»;
• «Келісеміз»;
• «Анағұрлым дәлелдер қажет»;
• «Параметрлерді талқылау қажет»;
• Не істейміз? "және т.б.

 Белгілі бір тақырыптарды ұйымдардың өкілдерімен және азаматтармен, әсіресе олардың пайдасы лауазымды адамдардың шешімдері мен іс-әрекеттеріне байланысты болғандармен талқылау пара беру туралы өтініш ретінде де қабылдануы мүмкін.

Мұндай тақырыптардың қатарына, мысалы:

• жалақының төмен деңгейі және қандай да бір мұқтаждықтарды іске асыруға ақшалай қаражаттың жетіспеушілігі;
• қандай да бір мүлікті сатып алуға, қандай да бір қызметті алуға, туристік сапарға шығуға ниет білдіру;
• лауазымды адамның туыстарында жұмыстың болмауы;
• Лауазымды тұлғаның балаларының білім беру мекемелеріне түсу қажеттілігі және т.б.

        Лауазымды адамнан шығатын белгілі бір ұсыныстар, әсіресе олар ұйымдардың өкілдеріне және пайдасы олардың шешімдері мен іс-әрекеттеріне байланысты азаматтарға жіберілсе, пара беру туралы өтініш ретінде қабылдануы мүмкін. Мұндай ұсыныстар жақсы ниетпен айтылған және лауазымды тұлғаның жеке пайдасымен ешқандай байланысты болмаған жағдайда да мүмкін болады. Мұндай ұсыныстардың қатарына, мысалы:

лауазымды адамға және (немесе) оның туыстарына жеңілдік беруге;

• анықталған бұзушылықтарды жою, мемлекеттік келісімшарт шеңберінде жұмыстарды орындау, қажетті құжаттарды дайындау үшін нақты компанияның және (немесе) сарапшылардың қызметтерін пайдалануға;
• нақты қайырымдылық қорына ақша енгізуге;
• нақты спорттық командаға қолдау көрсету және т.б.

11. Сыбайлас жемқорлыққа және коммерциялық сатып алудың ықтимал жағдайлары, сондай-ақ мінез-құлық ережелері бойынша ұсынымдар.

Арандатулар:

         Қызмет сұраған азаматтар, бөлімшенің қызметін тексеруді жүзеге асыратын лауазымды тұлғалар тарапынан ықтимал арандатуларды болдырмау үшін:

• келушілер орналасқан қызметтік үй-жайларды және жеке заттарын (киімдер, портфельдер, сөмкелер және т.б.) қараусыз қалдырмауға;
• Келуші кеткеннен кейін жұмыс орнында немесе жеке заттарында қандай да бір бөгде заттар табылған жағдайда, ешқандай дербес әрекет жасамай, дереу басшылыққа баяндауға міндетті.

Пара қорқытып алу:

• пара және/немесе коммерциялық сатып алу нысанасын қабылдаудан үзілді-кесілді бас тарту ретінде түсіндірілуі мүмкін ұқыпсыз пікірлерге жол бермей, өзін өте абайлап, сыпайы, сыпайы ұстауға;
• Сізге ұсынылған шарттарды (сомалардың мөлшерін, тауарлардың атауы мен қызметтердің сипатын, пара берудің мерзімдері мен тәсілдерін, коммерциялық сатып алу нысанын, мәселелерді шешудің бірізділігін) мұқият тыңдауға және дәл есте сақтауға;
• пара және/немесе коммерциялық сатып алу затын беру уақыты мен орны туралы мәселені келесі әңгімеге дейін ауыстыруға және келесі кездесу үшін Сізге жақсы таныс орын ұсынуға тырысуға;
• әңгімеде бастаманы өзіңізге алмаңыз, көбірек «қабылдауға жұмыс істеңіз», сұхбаттасыңызға «сөйлесуге», Сізге мүмкіндігінше көп ақпарат беруге мүмкіндік беріңіз;
• пара беруге немесе коммерциялық сатып алуға келісім берген жағдайда Сіздің мәселеңізді шешудің кепілдіктері туралы сұраңыз;
• сіздің диктофоныңыз болған кезде пара және/немесе коммерциялық сатып алу нысанасы туралы ұсынысты жазуға (жасырын) тырысуға;
• осы факті туралы қызметтік жазба түрінде жоғары тұрған басшылыққа баяндауға;
• сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға немесе Call-орталыққа дайындалып жатқан қылмыс туралы жазбаша немесе ауызша хабарласуға болады 1424.

12. Мүдделер қақтығысы:

• мүдделер қақтығысының кез келген мүмкіндігіне мұқият қарау;
• мүдделер қақтығысының туындауының кез келген мүмкіндігін болдырмау жөнінде шаралар қабылдауға;
• өзіңіздің тікелей бастығыңызға мүдделер қақтығысы туындағаны туралы немесе бұл туралы Сізге белгілі болған соң оның туындау мүмкіндігі туралы жазбаша нысанда хабарлауға;
• тікелей басшымен келісім бойынша туындаған мүдделер қақтығысын еңсеру жөнінде шаралар қабылдасын;
• мүдделер қақтығысының тарабы болып табылатын қызметкердің қызметтік жағдайын белгіленген тәртіппен қызметтік міндеттерін атқарудан шеттетілгенге дейін және (немесе) мүдделер қақтығысының туындауына себеп болған пайдадан бас тартқанға дейін өзгертуге;
• қызметтік мінез-құлыққа қойылатын талаптарды сақтау және мүдделер қақтығыстарын реттеу жөнінде комиссия құру. Әрбiр адам өз шешiмiн таңдауға еркiн. Бірақ, еркін тұлға ретінде ол қылмыс жазалануға тиіс екенін түсінбей қоймайды

 

4-тарау. Егер Сіз сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұру туралы шешім қабылдасаңыз

 

13. Сіз өз қалауыңызша сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға немесе 1424 Call-орталығына ауызша немесе жазбаша өтініш бере аласыз.
14. Сыбайлас жемқорлық сипаттағы құқық бұзушылық туралы хабарламаның бір нысаны жасырын өтініш болып табылады. Мұндай жағдайда өтiнiш берушi жауаптың анонимдiлiгiне байланысты үмiт арта алмайды, ал қылмыс туралы жасырын өтiнiштiң өзi, мұндай өтiнiште дайындалып жатқан немесе жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтар туралы мәлiметтер қамтылған жағдайларды қоспағанда, қылмыстық iс қозғауға себеп бола алмайды.
15. Пара бопсаланған жағдайда Сізге сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға жүгіну және Сізден пара немесе коммерциялық сатып алу қорқытып алу фактісі туралы өтініш жазу қажет, онда:

• лауазымды тұлғалардың қайсысы (тегі, аты, әкесінің аты, лауазымы, мекеменің атауы) Сізден пара қорқытады немесе коммерциялық құрылымдар өкілдерінің қайсысы Сізді сатып алу үшін итермелейді;
• қорқытып алынатын параның (сатып алудың) сомасы мен сипаты қандай;
• сіздің нақты қандай әрекеттеріңіз (немесе әрекетсіздігіңіз) үшін пара бопсалайды немесе коммерциялық сатып алу жасалады;
• қандай уақытта, қай жерде және қандай жолмен тікелей пара берілуге тиіс немесе коммерциялық сатып алу жүзеге асырылуға тиіс?

 

5-тарау. Сыбайлас жемқорлық сипаттағы жағдай кезіндегі қызметкерлердің іс-қимыл алгоритмі

 

16. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға жүгінумен қатар қызметкерлер осы нұсқаулыққа сәйкес басшылықты хабардар ету бойынша шаралар қабылдауы тиіс.

Кәсіпорынның бекітілген штаттық құрылымына сәйкес сыбайлас жемқорлық қылмыстар және сыбайлас жемқорлық сипаттағы белгілері бар жағдайлар анықталған және/немесе соқтығысқан жағдайларда барлық қызметкерлердің мынадай іс-қимыл алгоритмі әзірленді:

           Кәсіпорынның орталық аппаратының қызметкерлері

• цифрландыру департаментінің, заң департаментінің, сапа департаментінің, мемлекеттік есепке алу департаментінің және олардың құрылымдық бөлімдерінің • қызметкерлері Директордың жетекшілік ететін орынбасарына және Комплаенске офицерге хабарлауға тиіс; бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімдері, директордың орынбасарлары, бас бухгалтер, еңбек жөніндегі инспектор Комплаенсті офицерге және директорға хабарлауға тиіс. Кәсіпорын филиалдарының қызметкерлері

 

6-тарау. Басшылардың бағыныстылардың

сыбайлас  жемқорлық құқық бұзушылығы үшін жауаптылығы

 

17. Сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға бағытталған шараларды күшейту мақсатында бағыныштылары өздерінің функционалдық міндеттерін орындау кезінде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық, коммерциялық сатып алу және өзге де қылмыстық құқық бұзушылықтар жасаған басшылардың дербес жауапкершілігін білдіретін норма және олардың кінәсі сотта дәлелденген.
18. Кәсіпорын қызметкері өзінің функционалдық міндеттерін орындау кезінде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық, коммерциялық сатып алу және өзге де қылмыстық құқық бұзушылықтар жасау фактілері бойынша қылмыстық қудалау орбитасына тартылған жағдайда, осы қызметкер ҚР Еңбек кодексіне сәйкес сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізу кезеңінде өзінің лауазымдық міндеттерін орындаудан шеттетіледі. Осы қызметкердің тікелей басшысы қызметкерді өзінің лауазымдық міндеттерін атқарудан шеттету жөнінде тиісті шаралар қолдануға міндетті.
19. Тәртіптік жауапкершілік:

• ескертулер;
• сөгіс •;
• қатаң сөгіс •;
• Еңбек кодексінде көзделген негіздер бойынша жұмыс берушінің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзуға әкеп соғады.

Басшы соттың тікелей бағынысындағы адамға қатысты заңды күшіне енген айыптау үкімі немесе ақтамайтын негіздер (рақымшылық жасау, қызметтік өкіну, тараптардың татуласуы және т.б.) бойынша қылмыстық істі қысқарту туралы шешім қабылдау болған кезде жұмыстан босатуға өтініш беруге тиіс.

Жұмыстан босатуға өтініш басшыны лауазымға тағайындаған жауапты адамға беріледі. Жұмыстан босату және тәртіптік жаза шығару туралы шешім қабылдау басшыны осы лауазымға тағайындаған адамның құзыреті болып табылады.

Басшы орнынан түсетін мерзім күнтізбелік 10 күнді құрайды.

• Директор үшін - оның орынбасарлары, бас бухгалтер, еңбек жөніндегі инспектор, барлық әкімшілік қызметкерлер, Комплаенс офицер;
• бас бухгалтер үшін - бухгалтерлік есеп пен есептіліктің барлық мамандары;
• заң секторы басшысының орынбасары үшін - кадрлар және құжаттамалық қамтамасыз ету, құқықтық қамтамасыз ету, сатып алу және шарттарды сүйемелдеу бөлімінің инспекторы;
• кадр бөлімінің инспекторы үшін - барлық құжаттамалық қамтамасыз ету;
• мемлекеттік сатып алу менеджері үшін - мемлекеттік сатып алуға қатысты барлық қызметкерлер;

21. Сыбайлас жемқорлық сипатындағы құқық бұзушылықты тікелей бағынышты адамдар жасаған кезде басшы осы лауазымға тағайындалған күннен бастап 3 ай өткеннен кейін дербес жауапты болатынын назарға алу қажет.

Бұл ретте жоғарыда көрсетілген жауапкершілік «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 24-бабына сәйкес тікелей бағынысты адам жасаған сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық фактісі туралы дербес хабарлаған басшылыққа қолданылмайды.

22. Кәсіпорын қызметкерінің өзінің функционалдық міндеттерін атқаруы кезінде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық, коммерциялық сатып алу және өзге де қылмыстық құқық бұзушылықтар фактісі туралы хабарлаған немесе Кәсіпорын қызметкерлерінің өз функционалдық міндеттерін орындауы кезінде сыбайлас жемқорлыққа, коммерциялық сатып алуға және өзге де қылмыстық құқық бұзушылықтарға қарсы іс-қимылда өзге де түрде жәрдемдесетін қызметкер мемлекеттің қорғауында болады және Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен көтермеленеді.
23. Бұл ереже сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық фактісі туралы көрінеу жалған ақпарат хабарлаған, заңға сәйкес жауаптылыққа жататын адамдарға қолданылмайды.
24. Кәсiпорын қызметкерлерiнiң өзiнiң функционалдық мiндеттерiн атқаруы кезiнде сыбайлас жемқорлыққа қарсы iс-қимылда, коммерциялық сатып алуда және өзге де қылмыстық құқық бұзушылықтарда жәрдем көрсететiн қызметкер туралы ақпарат мемлекеттiк құпия болып табылады және заңда белгiленген тәртiппен берiледi. Аталған ақпаратты жария ету заңда белгіленген жауаптылыққа әкеп соғады.

 

7-тарау. Қорытынды ережелер

 

25. Нұсқаулық оларды Директор бекіткен күннен бастап 5 (бес) жұмыс күні өткеннен кейін қолданысқа енгізіледі.
26. Нұсқаулыққа енгізілетін өзгерістер/толықтырулар оны Директор бекіткен күннен бастап күшіне енеді.