АСТАНА, 2026 жылғы 28 қазан - Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда жариялаған «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауында ауқымды жалпыұлттық инфрақұрылымдық бағдарламаны іске асыруды жариялап, инвестиция тарту, энергетикалық қауіпсіздік, технологиялық даму және экономикалық реформалар салаларындағы негізгі басымдықтарды айқындады.
Жолдаудың негізгі өзегіне Мемлекет басшысы Қазақстан тарихындағы ең ірі инфрақұрылымдық жоба деп сипаттаған «Халықтық құрылыс» бастамасы айналды. Инфрақұрылымды жаңғырту жоспарын іске асыру үшін 2029 жылдың соңына дейін Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге (14,27 млрд АҚШ доллары) көлемінде қаражат бөлу көзделіп отыр. Оның ішінде 2026 жылы және 2027 жылдың алғашқы екі айында әлеуметтік жобаларға 1,5 трлн теңге (3,29 млрд АҚШ доллары) бағыттау жоспарланған. Сонымен қатар Қасым-Жомарт Тоқаев 2027 жылды Жалпыұлттық ауқымды құрылыс жылы деп жариялауды ұсынды.
Бағдарламаның бастапқы кезеңінде денсаулық сақтау саласындағы шамамен 70 нысанды, сондай-ақ білім беру, спорт және мәдениет салаларындағы 50 нысанды салу көзделеді. Бұдан бөлек, көлік инфрақұрылымын, тұрғын үй құрылысын және коммуналдық шаруашылықты дамыту, халықтың ауызсу мен газға қолжетімділігін арттыру жоспарланған. Бағдарламаны іске асыру нәтижесінде жүздеген мың адамды жұмыспен қамтуға мүмкіндік туады деп күтілуде. «Енді біз осы зор әлеуетті инфрақұрылымды жаңғыртуға және еліміздің барлық өңіріндегі өмір сапасын жақсартуға бағыттауымыз керек», — деді Президент.
Мемлекет басшысы алға қойылған міндеттерді Қазақстанның экономикалық даму көрсеткіштерімен байланыстырды. Халықаралық валюта қорының болжамдарына сілтеме жасай отырып, ол 2026 жылы елдің жалпы ішкі өнімі 400 млрд АҚШ долларына жуықтайтынын, ал жан басына шаққандағы ЖІӨ 19 мың доллардан асатынын атап өтті. Өңдеу өнеркәсібінің ЖІӨ-дегі үлесі қазірдің өзінде 14 пайыздан асады. Халықаралық резервтер мен Ұлттық қор активтерінің жиынтық көлемі 130 млрд АҚШ долларынан жоғары.
Энергетикалық қауіпсіздік тағы бір басым бағыт ретінде белгіленді. 2029 жылға қарай жаңа генерациялау қуаттарын іске қосу, электр желілерін жаңғырту, көмірмен электр өндірудің экологиялық тұрғыдан неғұрлым таза технологияларын енгізу және жаңартылатын энергия көздерін дамыту арқылы электр энергиясының тұрақты профицитіне қол жеткізу көзделіп отыр. Президент Балқаш атом электр станциясының құрылысы 2027 жылы басталуы мүмкін екенін мәлімдеді. Сондай-ақ Мойынқұм атом электр станциясы жобасын ілгерілету үшін ынтымақтастық туралы келісім жасасуға шақырды. Бұған қоса, ядролық отынмен ұзақ мерзімді қамтамасыз ету мақсатында уранның стратегиялық резервін құру мүмкіндігін қарастыруды ұсынды.
Көлік саласында Бақты–Аягөз теміржол желісін 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отырғаны айтылды. Бұл Қазақстан мен Қытай арасындағы жүк тасымалдау өткізу қабілетін 20 млн тоннаға арттыруға мүмкіндік береді. Құрылысы тамыз айында басталған Арал–Каспий дәлізі Транскаспий бағытының ұзындығын шамамен 1 мың шақырымға қысқартып, жүктерді жеткізу мерзімін үш күнге дейін азайтуға бағытталған. Президент мемлекеттік шекарадағы өткізу пункттерін жетілдіру, автомобиль жолдарының сапасын арттыру, жүк тасымалын цифрландыру және Астанада жаңа әуежай салуды қоса алғанда, авиациялық инфрақұрылымды дамыту қажеттігін де атап өтті. «Қазақстан Еуразиядағы жетекші логистикалық хабқа айналу үшін осы тарихи мүмкіндікті пайдалануға тиіс», — деп атап өтті Қасым-Жомарт Тоқаев.
Өнеркәсіпті әртараптандыру мақсатында Президент геологиялық барлау жұмыстарын жаңғыртуға, минералдық ресурстар туралы деректердің ашықтығын қамтамасыз етуге және маңызды пайдалы қазбалар қорын басқарудың ұлттық жүйесін құруға шақырды. Бұл жүйе ұзақ мерзімді қаржыландыру тетіктері мен өнімді сатып алу жөніндегі келісімдерді қамтуы керек. Сонымен қатар Қазақстанды жаһандық қосылған құн тізбектеріне интеграциялау үшін дамыған елдермен әріптестікті нығайту қажеттігін атап өтті. Инфрақұрылымға салынатын инвестициялар отандық өндірісті дамытуға қызмет етуге тиіс екенін ерекше айтты.
Мемлекет басшысы инвестиция тарту жүйесін үйлестіруді жақсартуға және бизнесті құқықтық қорғау тетіктерін күшейтуге де назар аударды. Алатау қаласында арнайы құқықтық режим аясында коммерциялық дауларды ағылшынның жалпы құқық жүйесі үлгісімен қарайтын жаңа инвестициялық сот құру жоспарланып отыр. Сонымен бірге өзге істерді қарайтын азаматтық сот құру көзделген. Тиісті заңнамалық түзетулерді 2027 жылғы қаңтардың соңына дейін енгізу жоспарланған.
Жолдауда цифрландыру мәселелеріне айрықша орын берілді. Қазіргі уақытта екі суперкомпьютер жұмыс істеп тұр, ал үшіншісін 2026 жылдың соңына дейін іске қосу жоспарланған. Каспий теңізінің түбімен талшықты-оптикалық байланыс желісін тарту жұмыстары да аяқталды. Қасым-Жомарт Тоқаев жасанды интеллектіні іс жүзінде қолдануды кеңейтуге, 2026 жылдың соңына дейін жұмыспен қамту саласындағы цифрлық реттеу қағидаларын енгізуге, ауылдық жерлердегі өндірушілерге өнімдерін интернет арқылы сатуға көмектесетін өңірлік пилоттық жобаларды іске асыруға және активтерді токенизациялау тетіктерін кеңінен пайдалануға шақырды. «Біздің мақсатымыз — шын мәнінде халық игілігіне қызмет ететін цифрлық экономиканы қалыптастыру», — деді Президент.
Экономикалық саясаттың негізгі басымдықтары ретінде инфляцияны төмендету, ұзақ мерзімді кредиттеуді кеңейту және капитал нарықтарын нығайту белгіленді. Президент жаңа Салық кодексіне нысаналы өзгерістер енгізуді, елеулі көлемде байлығы бар тұлғалар үшін салық мөлшерлемесін арттыру мәселесін талқылауды және 2027 жылдың соңына дейін жаңа Азаматтық кодексті әзірлеуді ұсынды. Сонымен қатар 2027 жылғы қаңтардан бастап микро және шағын кәсіпкерлік субъектілерін тексеруге үш жылдық мораторий енгізу мүмкіндігін қарастыруды ұсынды.
Әлеуметтік шаралар аясында 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап айлық ең төменгі жалақыны 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін арттыру көзделген. Бұл шара шамамен 1,8 млн адамға әсер етеді деп күтілуде. Сондай-ақ алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету саласындағы мамандардың жалақысын 40 пайызға дейін арттыру жоспарланған. Президент жаңа перинаталдық орталықтар мен балалар ауруханаларын салу, инклюзивті білім беруді кеңейту және әлеуметтік көмектің атаулылығын арттыру жөніндегі жоспарларды да баяндады. Ауыл шаруашылығы саласында инвестицияларды ұлғайтуға, су ресурстарын пайдалану тиімділігін арттыруға және су ресурстары жөніндегі ұлттық ақпараттық жүйені құруды аяқтауға шақырды.
Қазақстан тәуелсіздігінің 35 жылдығы және шілде айында күшіне енген жаңа Конституция аясында Президент мемлекеттік басқару жүйесін кешенді реформалау қажеттігін атап өтті. Тиісті ұсыныстар 2027 жылғы 1 маусымға дейін әзірленуге тиіс. Қасым-Жомарт Тоқаев ұлттық бірлік, заң үстемдігі және мемлекеттік органдардың есептілігі «Әділетті, Күшті, Таза және Прогрессивті Қазақстанды» құрудың негізгі шарттары екенін баса айтты. «Мемлекет прогресінің түпкілікті өлшемі және барлық реформалардың басты игілігін көретіндер — біздің азаматтарымыз», — деді Мемлекет басшысы.
