Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы 22 қазандағы № 945 қаулысымен «Жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың кейбір шаралары туралы» 2024 жылғы 17 қыркүйектегі № 754 қаулымен бекітілген Субсидиялау қағидалары жаңа редакцияда жазылды.
Сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау тек «Өрлеу» бағдарламасы бойынша 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қаржыландыру алған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің айналым қаражатын толықтыруға арналған кредиттері бойынша жүзеге асырылады.
Сонымен қатар мемлекеттік гранттар беру қағидалары жаңа редакцияда жазылып, кепілдік беру қағидаларына және инженерлік инфрақұрылымды жүргізу қағидаларына да өзгерістер енгізілді. Бұл туралы Uchet.kz хабарлайды.
Қаулы 2026 жылғы 7 қарашадан бастап қолданысқа енгізіледі.
2026 жылғы 7 қарашадан бастап кредит бойынша субсидияны кімдер ала алады?
Субсидиялауға 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап «Өрлеу» қаражатты шартты орналастыру бағдарламасы бойынша қаржыландыру алған немесе осы бағдарлама аясында жобаларды іске асырып жатқан не іске асыруды жоспарлап отырған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері, оның ішінде микрокәсіпкерлік субъектілері қатыса алады.
Қазіргі уақытта Қағидалар шағын бизнес пен әлеуметтік кәсіпкерлерге қолданылады, сондай-ақ жоба басым қызмет түрлеріне жатуы тиіс. Алайда Қағидалардың жаңа редакциясында басым қызмет түрлерінің тізбесі жоқ.
Субсидиялау екінші деңгейдегі банктердің кредиттері, сондай-ақ ислам банктерінің табысы болып табылатын тауарға қосылатын үстемеақы бойынша жүзеге асырылады. Лизингтік мәмілелер, исламдық лизинг және краудфандинг платформалары арқылы берілетін қарыздар субсидияланатын қаржы құралдарының тізбесінен алып тасталды. Кредиттер ұлттық валютада, оның ішінде цифрлық теңгеде берілуі тиіс.
Субсидия мынадай кәсіпкерлерге берілмейді:
- Негізгі талаптарға сәйкестігі бойынша тексеруден өтпегендерге;
- Акцизделетін өнім өндіретін кәсіпкерлерге, моторлы көлік құралдарын және дәрілік зат ретінде тіркелген медициналық мақсаттағы спирті бар өнімдерді өндірушілерді қоспағанда;
- Тау-кен өндіру өнеркәсібі және карьерлерді қазу саласындағы жобаларды іске асыратын кәсіпкерлерге;
- Акцияларының немесе қатысу үлестерінің 50%-ы және одан астамы тікелей немесе жанама түрде мемлекетке, ұлттық холдингтерге немесе ұлттық компанияларға тиесілі кәсіпкерлерге;
- Жеке мекеме ретінде тіркелген кәсіпкерлерге;
- Кредит қаражатына сатып алынған активті оны сатқан, сыйға тартқан немесе берген тұлғаның өзіне қайта сатқан, сыйға тартқан не жалға немесе сенімгерлік басқаруға берген кәсіпкерлерге. Мұндай жағдайда бұрын төленген субсидиялар қайтарылуға жатады;
- Қызметін тоқтатқан немесе уақытша тоқтатқан кәсіпкерлерге. Олардың мәртебесі e-Salyq порталында тексеріледі.
Қандай кредиттер субсидияланбайды?
Овердрафттар, мемлекеттік даму институттарының және мемлекет үлесі 50%-дан асатын компаниялардың кредиттері, бюджет қаражаты есебінен пайыздық мөлшерлемесі төмендетілген кредиттер, акциялар мен қатысу үлестерін сатып алуға арналған кредиттер, сондай-ақ ломбардтардың, микроқаржы ұйымдарының, факторингтік және лизингтік компаниялардың қызметіне арналған кредиттер субсидияланбайды.
Мұндай кредит қаражатына үлестес тұлғалардан тауар сатып алуға тек ресми дистрибьюторлардан немесе үлестес тұлғаның өз өндірісіндегі тауарларды сатып алған жағдайда ғана жол беріледі.
ШОБ кредиттері қандай мақсаттарға және қандай мөлшерде субсидияланады?
Субсидия айналым қаражатын толықтыруға арналған жаңа тиімді жобалар бойынша берілетін кредиттерге ұсынылады. Қазіргі уақытта инвестициялық жобалар мен айналым қаражатын толықтыруға арналған кредиттер де субсидияланады.
Айналым қаражатын толықтыруға алынған кредитті кәсіпкер ағымдағы операциялық қызметіне бағыттауы тиіс. Бұл қаражат есебінен салықтарды, зейнетақы және әлеуметтік аударымдарды, кедендік төлемдерді, алымдар мен баждарды төлеуге, сондай-ақ басқа кредиттерге, лизингке және өзге де қаржыландыру міндеттемелеріне қызмет көрсетуге жол берілмейді.
Субсидияланатын кредиттердің ең жоғары сомасы бір кәсіпкерге шаққанда 200 млн теңгеден 1,5 млрд теңгеге дейін ұлғаяды. Бұл лимитке кәсіпкердің үлестес тұлғаларының кредиттерін қоса алғанда, барлық субсидияланатын кредиттері енгізіледі. Кредит ішінара немесе толық мерзімінен бұрын өтелген жағдайда, белгіленген лимит шегінде жаңа кредит бойынша қайтадан субсидия алуға болады.
Субсидияланатын кредит бойынша кәсіпкер қандай мөлшерлеме төлейді?
Сыйақының номиналды мөлшерлемесі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің базалық мөлшерлемесінен 4 пайыздық тармақтан артық болмауы тиіс. Оның ішінде кәсіпкер 12,6% төлейді, ал қалған бөлігін мемлекет субсидиялайды. Есептеу кезінде банк жобаны мақұлдау туралы шешім қабылдаған күнгі базалық мөлшерлеме ескеріледі.
Мысалы, базалық мөлшерлеме 15,75% болған жағдайда, кредиттің номиналды мөлшерлемесі 19,75%-дан аспайды. Кәсіпкер 12,6% төлейді, ал қалған 7,15 пайыздық тармаққа дейінгі бөлігін мемлекет субсидиялайды.
Қолданыстағы редакция бойынша «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры номиналды мөлшерлеменің 40%-ын субсидиялайды, ал кәсіпкер қалған бөлігін төлейді, бірақ оның мөлшерлемесі 12,3%-дан төмен болмауы тиіс. Егер базалық мөлшерлеме 16,5%-дан төмен болса, кәсіпкер үшін мөлшерлеме 12,3% деңгейінде белгіленеді. Әлеуметтік кәсіпкерлер 11,3% төлейді. Жаңа редакцияда барлық қатысушылар үшін бірыңғай 12,6% мөлшерлеме белгіленеді.
Субсидиялау мерзімі үш жылдан бір жылға дейін қысқарады. Оны ұзартуға жол берілмейді.
Субсидия алушы қандай көрсеткіштерге қол жеткізуі тиіс?
Қазіргі уақытта айналым қаражатын толықтыруға арналған кредиттер бойынша тиімділік көрсеткіштері белгіленбеген. Жаңа Қағидаларға сәйкес, кәсіпкер «Даму» қоры жобаны мақұлдаған қаржы жылының қорытындысы бойынша екі талапты орындауы тиіс:
- Еңбек өнімділігін, яғни бір қызметкерге шаққандағы түсімді кемінде 10%-ға арттыру;
- Еңбекақы төлеу қорын жинақталған инфляция деңгейінен төмен емес мөлшерде ұлғайту.
Еңбекақы төлеу қорының өсу қарқынының инфляция деңгейінен ауытқуына бір пайыздық тармақтан аспайтын мөлшерде жол беріледі. Есептеу үшін жобаны мақұлдаған қаржы жылының басындағы көрсеткіштер негізге алынады.
Көрсеткіштер Мемлекеттік кірістер комитетінің деректері, салық декларациясы немесе бюджетпен есеп айырысудың жай-күйі туралы дербес шоттан алынған үзінді көшірме негізінде тексеріледі. Осыған байланысты жоба мақұлданған жылғы салық есептілігінде түсімнің, қызметкерлер санының және еңбекақы төлеу қорының өсуін растайтын мәліметтер болуы тиіс.
Белгіленген көрсеткіштер орындалмаған жағдайда, «Даму» қоры субсидиялауды тоқтата тұрады.
Егер жоба іске асырылып, кредит қаражаты мақсатты пайдаланылғанымен, объективті себептерге байланысты көрсеткіштерге қол жеткізілмесе, кәсіпкерге қосымша бір қаржы жылына дейін мерзім берілуі мүмкін.
Қағидаларда объективті себептерге тауарларды, шикізат пен материалдарды жеткізудің кешігуі, олардың құнының едәуір өсуі және контрагенттермен арадағы сот даулары жатқызылған.
Қосымша мерзім берілуі белгіленген көрсеткіштерге қол жеткізу міндетінен босатпайды.
Субсидиялауға өтінім қалай қаралады?
Кәсіпкер кредит алу үшін банкке жүгінеді. Банк жобаны бағалап, оң шешім қабылдаған жағдайда құжаттар топтамасын «Даму» қорының филиалына жолдайды. Құжаттар топтамасына чек-парақ, банктің шешімі, техникалық-экономикалық негіздеме немесе бизнес-жоспар, өтініш-келісім және Мемлекеттік кірістер комитетінен салық құпиясын құрайтын мәліметтерді алуға келісім кіреді.
Тіркеу туралы, салық берешегінің жоқтығы туралы және кәсіпкерлік субъектісінің санаты туралы анықтамалар цифрлық жүйелерді интеграциялау арқылы алынбаған жағдайда ғана талап етіледі.
Құжаттар топтамасы толық болмаған жағдайда, қор оны бір жұмыс күні ішінде банкке қайтарады. Жобаны қордың уәкілетті органы бес жұмыс күні ішінде қарайды. Оң шешім алты ай бойы жарамды болады. Кәсіпкер бас тарту туралы шешімге әкімшілік немесе сот тәртібімен шағымдана алады.
Жоба мақұлданғаннан кейін қор, банк және кәсіпкер арасында субсидиялау туралы үшжақты шарт жасалады. Банк шартқа 10 жұмыс күні ішінде, ал қор үш жұмыс күні ішінде қол қоюы тиіс. Субсидиялау мерзімінің басталу күні шартқа қол қойылған күннен 30 күнтізбелік күннен ерте емес және қордың шешімі қабылданған күннен бұрын белгіленбейді.
Қазіргі уақытта субсидиялау туралы шешімді қор әрбір қаржы институты үшін белгілейтін лимит шегінде банктің өзі қабылдайды. Жаңа редакцияда банктерге арналған лимиттер болмайды, әрбір жоба бойынша шешімді қор қабылдайды.
Мемлекеттік қолдау алушылардың базалық талаптарға сәйкестігі қалай тексеріледі?
№ 754 қаулыда көзделген мемлекеттік қолдаудың барлық түрлеріне өтінімдер тек екінші деңгейдегі цифрлық жүйе арқылы электрондық форматта беріледі. Бұл жүйе Қаржы министрлігі айқындаған тіркеуші сүйемелдейтін бірінші деңгейдегі жүйеге сұрау жолдайды.
Бірінші деңгейдегі жүйе өтінім берушінің Қаржы министрінің 2026 жылғы 29 мамырдағы № 437 бұйрығымен бекітілген Жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау шаралары мен оларды алушыларға мониторинг жүргізу қағидаларында көзделген базалық талаптарға сәйкестігін тексереді. Сәйкессіздік анықталған жағдайда, мемлекеттік қолдау көрсетуден бас тартылады.
Қазіргі уақытта бірінші деңгейдегі жүйе кәсіпкерлерді шектеу өлшемшарттары бойынша тексереді. Өтінім берушілер заңмен қорғалатын құпияны құрайтын мәліметтерді пайдалануға және тіркеушінің дербес деректерді өңдеуіне келісім беруге тиіс болады.
Бұрынғы бағдарламалар бойынша мақұлданған жобалармен не болады?
Кәсіпкерлікті қолдаудың бұрын қолданыста болған бағдарламалары бойынша мақұлданған жобаларға қатысты шешімдер міндеттемелер толық орындалғанға дейін бұрынғы шарттармен күшінде қалады.
Олардың қатарына «Бизнестің жол картасы – 2025», 2021–2025 жылдарға арналған кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі ұлттық жоба, сондай-ақ басым жобаларды кредиттеу және қаржылық лизинг тетігі кіреді.
Мұндай жобалар бойынша қоса қарыз алушыны, кредиттің мақсаты мен мерзімін өзгертуге, оның сомасын азайтуға, мөлшерлемені, қаржы институтын, төлемді кейінге қалдыру мерзімін, өтеу күні мен шарттарын өзгертуге, кәсіпкердің атауын және ЭҚЖЖ кодын өзгертуге, сондай-ақ берешекті басқа тұлғаға аударуға болады.
Егер үлестес тұлғаларды қоса есептегенде, бір кәсіпкерге берілген қаржыландырудың жалпы сомасы 7 млрд теңгеге немесе одан жоғары болса, «Даму» қоры субсидияланатын мөлшерлеме мөлшерін қайта қарайды.
Қайта қарау субсидиялау басталған күннен бастап екі жылдан ерте жүргізілмейді, одан кейін екі жылда бір реттен жиі болмауы тиіс. Кәсіпкер үшін мөлшерлеме тараптардың келісімімен белгіленеді, алайда 2026 жылғы 1 тамыздан бастап жылдық 12,6%-дан төмен болмауы тиіс.
Кәсіпкердің келісімімен, бұрын осы кредит бойынша қайта қаржыландыруға рұқсат етілмеген жағдайларда да, қайта қаржыландыруға жол беріледі.
5 млн теңгеге дейінгі мемлекеттік грантты кімдер ала алады?
Әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілеріне мемлекеттік гранттар беру қағидалары жаңа редакцияда жазылып, бұдан былай Мемлекеттік гранттар беру қағидалары деп аталатын болады.
Грант мөлшері бұрынғыдай бір кәсіпкерге 5 млн теңгеге дейін болады. Оны жеке кәсіпкер немесе жауапкершілігі шектеулі серіктестік ретінде тіркелген әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілері, сондай-ақ «Бір ауыл – бір өнім» жобасының финалистері атанған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері ала алады.
Қазіргі уақытта әлеуметтік кәсіпкерлер қатарында грантты жеке кәсіпкерлер мен ірі бизнестен басқа барлық заңды тұлғалар ала алады.
Бизнес-жобаға қойылатын міндетті талаптар сақталады. Кәсіпкер грант сомасының кемінде 20%-ын ақшалай қаражатпен немесе жобаға қатысатын мүлікпен өз қаражаты есебінен қоса қаржыландыруы, жаңа жұмыс орындарын ашуы және жобаны іске асыруға қажетті инфрақұрылымы бар инвестициялық жоспарға ие болуы тиіс.
Ақшалай қоса қаржыландыру қаражаты грант алынған күннен бастап 60 күнтізбелік күн ішінде және тек жоба мақсаттарына жұмсалуы қажет.
Бизнес-жобаны іске асыру мерзімі грант беру туралы шартқа қол қойылған күннен бастап 18 айдан 12 айға дейін қысқарады. Егер осы мерзім ішінде кәсіпкер қызметін бастамаса немесе сатып алынған негізгі құралды орнына басқа құрал алмастан сатса, грант толық көлемде қайтарылуы тиіс.
Мемлекеттік грант мынадай кәсіпкерлерге берілмейді:
- Базалық талаптарға сәйкестігі бойынша тексеруден өтпегендерге;
- Қайта ұйымдастыру, тарату немесе банкроттық сатысында тұрғандарға;
- Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер бойынша берешегі барларға;
- Жылжымайтын мүлікті жалға беруді негізгі қызмет түрі ретінде жүзеге асыратындарға;
- Мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылар тізіліміне енгізілгендерге;
- Кредиттік тарихы бойынша мерзімі өткен берешегі барларға;
- Осы Қағидалар бойынша бұрын грант алған кәсіпкерлерге, оның ішінде заңды тұлғаның құрылтайшыларына;
- Конкурс өткізілетін өңірде емес, басқа өңірде тіркелген кәсіпкерлерге.
Өтінімге тек қоса қаржыландыруды растайтын құжаттар, яғни банк шотынан үзінді көшірме немесе мүліктің бағалау құнын растайтын құжаттар қоса беріледі.
Қызметкерлердің орташа саны туралы анықтама мен кәсіпкерлік субъектісінің мәртебесін растайтын құжатты ұсыну талап етілмейді.
Грант қаражатын қандай мақсаттарға жұмсауға болмайды және оны қандай мерзімде қайтару қажет?
Грант қаражатын негізгі құралдарды сатып алуға, оның ішінде оларды салуға, жаңғыртуға және күрделі жөндеуге, шикізат пен материалдарға, материалдық емес активтерге, технологияларға, франчайзингке, ғылыми зерттеулерге және жаңа технологияларды енгізуге бағыттауға болады.
Грант қаражатын жылжымайтын мүлік пен жер учаскелерін сатып алуға, жалға алуға, бұрын пайдаланылған жабдықтарды сатып алуға, үлестес тұлғалардан және жақын туыстардан тауарлар мен қызметтерді сатып алуға жұмсауға болмайды.
Жеңіл автомобильдер мен ауыл шаруашылығы жануарларын сатып алуға да тыйым салынады, Қағидаларда көзделген жағдайлар бұған кірмейді.
Контрагенттермен есеп айырысу кәсіпкерлік субъектісінің банктік шотына қолма-қол ақшасыз аудару арқылы жүзеге асырылуы тиіс.
«Даму» қоры грант алған күннен бастап 12 ай өткен соң жобаның іске асырылуына мониторинг жүргізеді.
Грант қаражаты мақсатсыз пайдаланылған жағдайда, конкурстық комиссия бір рет қосымша мерзім беру немесе шартты бұзу туралы шешім қабылдай алады.
Грантты қайтару мерзімі оның мөлшеріне байланысты белгіленеді:
- Грант сомасы 100 АЕК-тен аспаса – бір айға дейін;
- Грант сомасы 500 АЕК-тен аспаса – үш айға дейін;
- Грант сомасы 500 АЕК-тен асса – алты айға дейін.
АЕК мөлшері грантты қайтару туралы комиссия шешімі қабылданған күнгі көрсеткіш бойынша есептеледі.
«Даму» қорының кепілдіктері бойынша қандай өзгерістер енгізіледі?
Шетел валютасындағы кредит бойынша қор кепілдікті теңгемен де, шетел валютасымен де бере алады. Қазіргі уақытта кепілдік тек теңгемен, оны беру күніндегі ресми бағам бойынша ұсынылады.
Егер кепілдік шетел валютасында берілсе, қор кредиторға төлемді төлем жүргізілген күнгі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ресми бағамы бойынша теңгемен жүзеге асырады.
Қаржыландыру көлемі 7 млрд теңгеге дейінгі жобалар үшін портфельдік кепілдікпен қатар жеке кепілдік беру тетігі де енгізіледі.
Бұл жағдайда қор жобаға кешенді сараптама жүргізіп, шешімді өзінің уәкілетті органы арқылы қабылдайды. Өтінімді қарау мерзімі кредитормен жасалған келісімде белгіленеді, бірақ 10 жұмыс күнінен аспауы тиіс.
Портфельдік кепілдік бойынша өтінімдер бұрынғыдай екі жұмыс күні ішінде қаралады.
Қор кепілдік бойынша төлем жасағаннан кейін кредитор кәсіпкердің мерзімі өткен берешегіне сыйақы есептеуді тоқтатуы тиіс.
Кепілдік міндеттемесі берілген күннен бастап екі қаржы жылы өткен соң корпоративтік табыс салығының (КТС) немесе жеке табыс салығының (ЖТС) өсуі және қызметкерлер санының 10%-ға артуы жөніндегі көрсеткіштер есептелетін болады.
Қазіргі уақытта бұл мерзім кредитордың қаржыландыру туралы шешімі қабылданған күннен бастап есептеледі.
Белгіленген көрсеткіштерге қол жеткізілмеген жағдайда, бұрынғыдай кепілдік күшін жоймайды.