“Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы, Первомайский кенті әкімінің аппараты” ММ қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелері туралы
талдамалық анықтама
Первомайский к. 2025 ж.
“Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс - қимыл туралы” ҚР Заңы 8-бабының 5-тармағына, ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы №12 бұйрығымен бекітілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына сәйкес “Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданыПервомайский кенті әкімінің аппараты” мемлекеттік мекемесінің (бұдан әрі-мемлекеттік мекеме)сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді (СЖТІТ).
СЖТІТ бағыттар бойынша жүргізілді:
1) мемлекеттік мекеменің қызметін қозғайтын нормативтік-құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
2) мемлекеттік мекеменің ұйымдастыру-басқару қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
СЖТІТ жүргізу кезінде пайдаланылды:
ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы 2022 жылғы 30 желтоқсанда бекіткен СЖТІТ жүргізу бойынша әдістемелік ұсынымдар (бұдан әрі – әдістемелік ұсынымдар);
ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы № 12 бұйрығымен бекітілген СЖТІТ жүргізудің үлгілік қағидалары.
2025 жылғы 11 тамыздағы №58 өкімге сәйкес СЖТІТ талдауын жүргізу үшін жұмыс тобы құрылды. Ішкі талдау жүргізу мерзімі-2025 жылғы 12 тамыздан 25 тамызға дейін.
“Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы Первомайский кенті әкімінің аппараты” ММ өз қызметін Шемонаиха ауданы әкімдігінің 2023 жылғы 19 қазандағы № 337 қаулысымен бекітілген Ереже негізінде жүзеге асырады.
“Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы Первомайский кенті әкімінің аппараты” ММ сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүргізілді:
- Бағыты бойынша: сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша жұмысты ұйымдастыру.
Индикатор-талдау объектісінің қызметкерлерін сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін қылмыстық жауаптылыққа тарту фактілері;
Талдау объектісінің қызметкерлерін сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тарту фактілері жоқ.
Талдау объектісінің қызметкерлері үшін сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін, оның ішінде қызметтік қызметке жатпайтын салаларда қылмыстық жауаптылыққа тарту тәуекелі бар.
Ұсынымдар: талдау объектісінің қызметкерлерін сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тарту фактілерін уақтылы анықтау бойынша жүйелі бақылауды жалғастыру.
- Бағыты бойынша: сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша жұмысты ұйымдастыру.
Индикатор-талдау объектісі қызметкерлерінің мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген, оларға теңестірілген тұлғалар болып табылатын сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді сақтамауы;
Талдау объектісінде мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген лауазымдарға теңестірілген екі лауазым бар: статистик-бухгалтер, статистик. Осы лауазымдарда жұмыс істейтін адамдар үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді бұзу қаупі бар, мысалы, кәсіпкерлік қызметті жүргізу немесе басқа заңды тұлғаларды басқаруға қатысу.
Ұсынымдар: заңды тұлғалар мен кәсіпкерлік қызмет субъектілерін есепке алуды және тіркеуді жүргізетін органдармен қарсы бақылау жүйесін әзірлеуге бастамашылық жасау.
- Бағыты бойынша: сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша жұмысты ұйымдастыру.
Индикатор-талдау объектісі қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауына ықпал ететін фактілер.
Талдау объектісінің қызметкерлерін сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін жауапкершілікке тарту фактілері жоқ. Талдау объектісінің қызметкерлері үшін сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін, оның ішінде қызметтік қызметке жатпайтын салаларда әкімшілік және қылмыстық жауаптылыққа тарту қаупі бар.
Ұсынымдар: сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін фактілерді уақтылы анықтау бойынша жүйелі бақылауды жалғастыру.
- Бағыт бойынша - персоналды басқару.
Индикатор - лауазымға іріктеу және тағайындау тәртібінің реттелмегендігі анықталған жоқ.
Мемлекеттік әкімшілік лауазымға орналасу мемлекеттік қызмет туралы заңнаманың нормаларына сәйкес конкурстық негізде жүзеге асырылады. «Первомайский кенті әкімінің аппараты» ММ «Е-Қызмет» интеграцияланған ақпараттық жүйесінің қатысушысы болып табылады. Барлық мемлекеттік қызметшілер атқаратын лауазымына қойылатын біліктілік талаптарына сәйкес келеді.
Шемонаиха ауданы әкімінің аппаратында орталықтандырылған «Персоналды басқару қызметі» мен Бірыңғай тәртіптік комиссияның болуына байланысты «Первомайский кенті әкімінің аппараты» ММ конкурстық және тәртіптік комиссия қарастырылмаған.
- Бағыт бойынша - персоналды басқару.
Индикатор - жұмыс нәтижелеріне қарамастан, талдау объектісінің лауазымды тұлғаларының қарауына қызметкерлерді көтермелеу - анықталмаған.
Жұмыс нәтижелері бойынша қызметкерлерді көтермелеу кезінде жұмыс нәтижелеріне қарамастан лауазымды адамдардың қалауы бойынша сыйлықақы берудің сыбайлас жемқорлық тәуекелі бар. Осы тәуекелді барынша азайту үшін еңбек ұжымының барлық мүшелерімен жұмыс нәтижелерін алқалы талқылау және келісу жүргізіледі.
6, Бағыт бойынша - мүдделер қақтығысын реттеу
Индикаторлар - талдау объектісі қызметкерлерінің лауазымдық функцияларын орындау кезінде мүдделер қақтығысы фактілері анықталмаған;
Мемлекеттік қызметшілерді жұмысқа қабылдау кезінде жеке тұлғалардың заңды тұлғаларға, филиалдар мен өкілдіктерге қатысуы мәніне мониторинг жүзеге асырылады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде, сондай-ақ мемлекеттік сатып алу рәсімін жүргізу кезінде қолданыстағы заңнамаға сәйкес электрондық форматта қатысушылар арасындағы мүдделер мен үлестес байланыстардың қақтығысына жол берілмейді.
- Бағыт бойынша - мемлекеттік қызметтерді көрсету.
Әкім аппараты баламасыз тәсілмен электрондық форматта көрсетілетін барлығы 4 мемлекеттік қызмет көрсетеді. Мемлекеттік қызмет көрсету процесінде көрсетілетін қызметті берушінің көрсетілетін қызметті алушымен тікелей байланысы алынып тасталды. Белгіленген талаптарға сәйкессіздік, оның ішінде қызмет көрсету мерзімдерін бұзудың жүйелі фактілері, қызмет көрсету рәсімдерінің бұзылу фактілері анықталған жоқ. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері жоқ.
- Бағыттар бойынша-рұқсат беру функцияларын іске асыру, бақылау-тексеру функцияларын іске асыру-тәуекелдер анықталған жоқ.
Бақылау объектісінде рұқсат беру және бақылау-тексеру функциялары жоқ.
- Бағыт бойынша-бюджет және қаржы қаражатын игеру және бөлу.
Индикатор-бюджет және қаржы қаражатын игеру бойынша есептілік түрлерінің болмауы немесе әлсіз пысықталуы-тәуекелдер анықталған жоқ.
Лауазымды тұлғалардың өз міндеттерін орындауын бақылаудың кезеңділігі, көлемі мен түрі рәсімдері айқындалды. Қызметтің ашықтығы мен жариялылығы қамтамасыз етілді. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері жоқ.
Индикатор: қоғамдық мүддені білдіретін объектінің қызметі туралы ақпаратты толық және уақтылы жарияламау: сатып алу жоспарлары, Бюджет және қаржы қаражатын игеру-анықталған жоқ;
Қазіргі уақытта қоғамдық қызығушылық тудыратын объектінің қызметі туралы ақпарат жариялануда: сатып алу жоспарлары, ашық ақпараттық ресурстарда бюджет және қаржы қаражатын игеру.
- Бағыт бойынша-жеке және заңды тұлғалармен шарттар жасасу.
Индикатор-лауазымды адамның және/немесе талдау объектісінің өз қалауы бойынша жеке және заңды тұлғалармен құқықтық қатынастардың туындауына, оларды тиісті уәждемесіз өзгертуге немесе тоқтатуға бастамашылық жасау мүмкіндігі;
Қазіргі уақытта бір көзден шарт жасасу мүмкіндігі бар. Мемлекеттік аудит жөніндегі уәкілетті орган Мемлекеттік сатып алу рәсімін өткізу кезінде бір көзден шарттар жасасудың негізділігіне тұрақты негізде камералдық бақылау жүргізеді.
- Бағыт бойынша-жеке және заңды тұлғалармен шарттар жасасу бойынша ашықтық пен жариялылықты қамтамасыз ету.
Индикатор қоғамдық мүддені білдіретін мәселелер бойынша шешімдер қабылдау рәсімдеріне жұртшылық өкілдерін тартпау: объектілерді пайдалануға қабылдау және т. б.
ҚР Азаматтық кодексінің 630-бабының 1-тармағына сәйкес мердігерлік жұмыстарға тапсырыс беруші орындалған жұмыстың нәтижесін қарап, қабылдауға міндетті. Заңнама сапаны міндетті комиссиялық бағалауды және орындалған жұмысты қабылдауды белгілемейді.
Ұсынымдар: уәкілетті орган мен үкіметтік емес қоғамдық бірлестіктерді тарта отырып, алқалы негізде орындалған жұмыс нәтижелерін қабылдау рәсімі бөлігінде заңнамалық актілерді әзірлеуге бастамашылық жасау.
- Бағыты бойынша: ақпараттық жүйелерді әзірлеу және пайдалану.
Индикатор-қызметтік ақпаратты жария ету, бейресми қарым-қатынас, дербес деректерді жария ету.
Атқарушы органдардың мемлекеттік мекемелермен және кәсіпорындармен өзара іс-қимылының қалыптасқан тәжірибесі қызметкерлердің дербес деректерін (ЖСН, көлік құралдарының болуы, әкімшілік айыппұлдардың болуы және т.б.) ресми сұратусыз талап етуге мүмкіндік береді. Бұл тәжірибе “Дербес деректер және оларды қорғау туралы” ҚР Заңын тікелей бұзу болып табылады.
Сондай-ақ, жедел өзара іс-қимыл мақсатында жұмыста WhatsApp және Zoom қосымшалары арқылы Мобильді байланыс құралдары белсенді пайдаланылады (топтар құрылады, онлайн-кеңестер, семинарлар және т.б. өткізіледі). Пайдалану кезінде дауыстық және деректі ақпарат алмасу жүреді. Бұл ретте қызметкерлер жоғарыда аталған функциялар мен қосымшаларды қолдайтын техникалық сипаттамалары бар жеке телефондарды пайдаланады.
Ұсыныстар:
- қызметшілерді ұялы байланыстың қызметтік құралдарымен қамтамасыз ету мәселесіне бастама жасау.
- коммуналдық мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындардың қызметшілері мен қызметкерлерінің дербес деректерін ұсынуға ауызша сұрау салу практикасын тоқтату. Қызметкерлердің дербес деректерін үшінші тұлғалардың заңды түрде алуы қажет болған жағдайда ұйымға ресми жазбаша сұрау салуды пайдалану қажет.
- Бағыт бойынша: ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметтен туындайтын өзге де мәселелер.
Индикатор-өтініштерді қарайтын лауазымды адамның жеке мобильді нөмірін пайдалануы, азаматтық қызметшінің шотына ақша аударымдарын есепке алу.
Мекемеге келіп түскен өтініштер "Е-Өтіш" жүйесінде (бұдан әрі – жүйе) қабылдануға және тіркелуге жатады. Жүйеде лауазымды тұлғаға мәліметтер көрсетілген. Өтініш жұмысқа қабылданғаннан кейін өтініш беруші өтінішті қарайтын лауазымды тұлға туралы деректерге қол жеткізе алады. Сондай-ақ, орындаушының жеке ұялы нөмірлеріне қол жетімділік бар.
Бұл факт лауазымды тұлғаның жұмысына теріс әсер етеді, өйткені ол бейресми байланыс мүмкіндігін, оның ішінде қандай да бір пайда немесе өтінішті қараудың ерекше шарттарын алуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, қазіргі уақытта ұялы телефон нөмірлері бойынша банк картасынан ақша аударымдарын жүргізуге және алушының келісімінсіз теңгерімді толықтыруға болады. Демек, аударым қабылдаушы Тараптың растауынсыз жасалуы мүмкін.
Ұсынымдар: ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) ШҚО бойынша департаментіне мынадай мәселелерді пысықтауды ұсына отырып, хат жолдауға бастамашылық жасау:
- лауазымды тұлғалардың жеке мобильді нөмірлерін жүйеден шығару.
- қызметшілерді қызметтік мобильді байланыс құралдарымен қамтамасыз ету.
- Бағыт бойынша: ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметтен туындайтын өзге де мәселелер.
Индикатор-өтініштерді қарау кезінде қызметшілердің жеке және заңды тұлғалармен жеке байланысы.
ҚР Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 73-бабына сәйкес лауазымды адам әкімшілік рәсімге қатысушыға әкімшілік іс бойынша алдын ала шешімге өз ұстанымын білдіруге мүмкіндік беруге міндетті.
Кодекстің көрсетілген нормасын орындау үшін әкімшілік рәсімге қатысушы өз ұстанымын ауызша білдірген жағдайда хаттаманы жүргізе отырып тыңдау рәсімі жүргізіледі.
Тыңдау рәсімі ақпараттық байланыс құралдарын пайдалана отырып, сондай-ақ қатысушының мекемеге жеке келуі арқылы жүргізіледі. Қалай болғанда да, әкімшілік рәсімге қатысушылар арасында жеке байланыс бар.
Аталған факт жеке кездесу кезінде тыңдау рәсімін өткізу сатысында сыбайлас жемқорлық көріністерінің пайда болуына ықпал етуі мүмкін.
Ұсынымдар: Кодекске тиісті өзгерістер енгізуге бастамашылық жасау, тыңдау рәсімін регламенттеу және әкімшілік рәсімге қатысушылармен жеке кездесулерді алып тастау, оларды электрондық хаттаманы жүргізе отырып, онлайн-форматқа ауыстыру.
Первомайский кентінің әкімі Тастенова Ж.С.